باوند بهپور: تماشای یک هنرمند لذتی چشم‌چرانه (voyeuristic) به همراه دارد؛ همچون سر کشیدن به پشت‌صحنه‌ی یک تئاتر یا از تن درآوردن لباس‌. یک تابلوی تمام شده، غالباً اجرای نهایی تمرین‌هایی است که پنهان شده. برای تاریخ‌نگار هنر، دیدن هنرمند به هنگام کار، همچون دست یافتن منتقد ادبی به چرکنویس نویسنده است: این رنگ گذاشتن با کناره‌ی قلم‌مو یا کاردک، نحوه‌ی شکل‌گیری مرزها و پس‌زمینه، این نگریستن محصص در چشمان فیگوری که چشم ندارد.  در این‌جا، صحنه‌های نقاشی کردن محصص را از فیلم احمد فاروقی قاجار به سال ۱۳۴۶ بیرون کشیده و صامت کرده‌ایم تا تأثیر نمایشی تدوین فیلم و گفته‌های راوی را تا حد امکان کاهش دهیم. نقاشی کردن در برابر دوربین، نه تنها تئاتر، که از جنس سیاست است: معادل مصاحبه‌ی مصدق است در رختخواب. آن‌چه واضح است این‌ رضایت محصص به حضور در برابر دوربین، به هنگام کار و بحث و زندگی یک تصمیم است؛ تصمیمی که با اعتقادش به هنر اسپونتانه (=خودانگیخته) در همان دوران—به استناد مصاحبه‌اش با مجله‌ی آرش به سال ۴۳—همخوان است:‌ «هنر باید اسپونتانه باشد مثل شاشیدن!» محصص قصد دارد نشان بدهد که چیزی برای پنهان کردن ندارد: من خوب می‌فروشم، می‌دانم که شخصیتی تاریخی هستم و موضع هنری مشخصی دارم که زندگی‌اش می‌کنم.

کمتر هنرمندی  یک نقاشی کامل را در مقابل دوربین اجرا می‌کند. که آزمونی است در نوع خود. ضرب‌شست است: همچون شعر گفتن بداهه‌ی شاعر است در مقابل چشمان پادشاه. محصص، که حیطه‌ی تئاتر و دوبلوری را هم در میان تجربیات خود دارد، این نمایش را با این جمله به پایان می‌برد: «تماشاچی این تویی.» (فیلم «فی‌فی از خوشحالی زوزه می‌کشد» این جمله را این‌طور می‌خواند: «ناظر این صحنه تویی» حال آن‌که در پس‌زمینه‌ی حرف‌هایی که محصص در فیلم احمد فاروقی قاجار درباره‌ی فیگورهایش می‌گوید قاعدتاً این‌طور خوانده می‌شود: «بیننده، این خود تو هستی.») چه براثر لغزشی فرویدی، چه به‌واسطه‌ی تأثیر زبان بیگانه، محصص «تماشاچی» را به جای «بیننده» به کار می‌برد: مخاطب امر نمایشی به جای مخاطب امر بصری. محصص در مقابل دوربین احساس راحتی می‌کند، چون کار او درباره‌ی «بیننده» است نه خود او.

آن‌چه نمایش‌اش را باورپذیر می‌کند صداقت و قدرتی هنری است که بیننده را به نبود مرزی میان زندگی و هنرش متقاعد می‌کند. چهار دهه بعد، محصص دوباره در جلو دوربین حاضر می‌شود با همان ردای شرقی که در فیلم چهل سال پیش برتن داشته. این بار هم به قصد ارائه‌ی خودش به جای آثارش؛ آن هم بعد از این‌که بسیاری از آثارش را—پس از آن‌که تصاویرشان را در کتابی به چاپ رسانده—از بین برده. خواسته ردپا گم کند یا ردپا به نمایش بگذارد؟ این سال‌های خاموشی برای پنهان شدن است یا مؤکد کردن و تمیز نگاهداشتن اجرایی خوب روی صحنه؟

به گمان‌ام محصص، در هر دو حال زندگی‌اش را به نمایش می‌گذارد، و تفاوتی میان هنر و زندگی‌اش نمی‌بیند. برای این‌که «دیدنی» از کار درآیند هر دو نیاز به سماجت و تقلا دارند. تفاوت بار دوم در این است که می‌خواهد خوب تمام کند. نمی‌خواهد در برابر دوربین زندگی کند، می‌خواهد در برابر دوربین بمیرد.

ویدئو: حسین حسینی

فهرست مطالب پرونده‌ی بهمن محصص

• آثار

» نقاشی‌ها

لینک نویسنده موضوع
۳۹۹ کاترین ناهیدی فیگور بانداژ شده
۴۰۰ پیمان گرامی مینوتور و کودکان
۴۰۱ توکا ملکی نمای پنجره
۴۰۱ توکا ملکی مینوتور نشسته
۴۰۲ سپهر خلیلی مرد نشسته
۴۰۴ باوند بهپور طبیعت بی‌جان
۴۰۶ ایمان افسریان طبیعت بی‌جان
۴۱۰ هدا اربابی فیگور
۴۱۶ مرجان تاج‌الدینی فی‌فی از خوشحالی فریاد می‌کشد
۴۲۰ باوند بهپور کشتی
۴۲۲ بهمن کیارستمی کلاغ
۴۲۴ مرجان تاج‌الدینی سقوط ایکاروس
۴۲۵ علی گلستانه فیگور
۴۳۱ ژینوس تقی‌زاده مرد نشسته
۴۳۴ علیرضا رضایی مینوتور
۴۳۵ سپهر خلیلی مینوتور نشسته
۴۳۶ زرتشت رحیمی عقاب کور
۴۳۸ باوند بهپور طبیعت بی‌جان
۴۴۰ زروان روحبخشان مینوتور
۴۶۷ باوند بهپور آثار از‌میان‌رفته
۴۷۰ سپهر خلیلی مینوتور
۴۷۸ باوند بهپور پرتره‌ی مصدق
۴۸۹ باوند بهپور طبیعت بی‌جان
۴۹۲ مرجان تاج‌الدینی در کنار ساحل
۴۹۴ مرجان تاج‌الدینی  فیگور
۴۹۸ سپهر خلیلی امیرعباس هویدا
۵۰۰ زرتشت رحیمی کشتار ویتنام
۵۰۳ زرتشت رحیمی نقاشی انتزاعی
۵۰۹ زهرا جعفرپور در کنار ساحل
۵۱۰ زهرا جعفرپور رقص
۵۱۱ زهرا جعفرپور ماهیگیر
۵۱۲ زهرا جعفرپور The Virgin Merry
۵۱۳ زهرا جعفرپور  مینوتور در حال مرگ
۵۱۸ زهرا جعفرپور زوج
۵۱۹ باوند بهپور مرد
۵۲۸ باوند بهپور مرد نشسته
۵۳۲ سپهر خلیلی  عزای عمومی
۵۴۰ باوند بهپور طرفدار
۵۴۱ باوند بهپور مادر
 ۵۴۴ باوند بهپور پرتره‌ی نیما (۱۳۳۱)
۵۴۶ باوند بهپور بوف کور
۵۵۲ باوند بهپور زن چادری
۵۵۴ باوند بهپور خودنگاره‌های محصص
۵۵۵ باوند بهپور مقایسه‌ی ماهی‌های محصص
۵۶۳ باوند بهپور سه فیگور نقابدار
۵۶۶ مرجان تاج‌الدینی جنگ خلیج
۵۶۷ مرجان تاج‌الدینی حلبچه
۵۶۸ مرجان تاج‌الدینی ۱۷ شهریور
۵۷۲ مرجان تاج‌الدینی پرنده در کنار ساحل
۵۹۱ باوند بهپور بعد از نیمه‌شب آرام
۵۹۲ باوند بهپور بعد از نیمه‌شب آرام
۵۹۷ همایون عسکری سیریزی موتورسوار

» تصویرگری‌ها

۴۷۵ مرجان تاج‌الدینی روی جلد «نون والقلم»
۴۷۹ باوند بهپور خروس
۵۴۵ باوند بهپور پرتره‌ی نیما (۱۳۳۸)
۵۸۷ زهرا جعفرپور تصویرگری‌های محصص برای کتاب نیمایوشیج

» طراحی‌ها

۴۷۷ زهرا جعفرپور پرتره‌ی نیما (۱۳۳۱)
۴۸۳ باوند بهپور مرد نشسته
۴۸۷ باوند بهپور معاشقه
۵۲۲ باوند بهپور مرد بر پس‌زمینه‌ی سرخ
۵۴۵ باوند بهپور پرتره‌ی نیما (۱۳۳۸)

» کلاژها

۴۴۲ زرتشت رحیمی فریاد
۴۹۵ سپهر خلیلی فاجعه‌ی آفریقا
۴۹۷ سپهر خلیلی برای سومالی
۵۱۴ زهرا جعفرپور بازیگر پانتومیم
۵۲۵ پیمان گرامی حوا
۵۶۳ باوند بهپور سه فیگور نقابدار
۶۰۰ باوند بهپور برای مگریت
۶۰۱ باوند بهپور مراسم دوستانه‌ی عصرگاهی
۶۰۲ باوند بهپور خنده
۶۰۴ باوند بهپور آینه

» مجسمه‌ها

۴۰۱ توکا ملکی نشت نفت
۴۱۵ علیرضا رضایی فلوت‌نواز
۴۱۸ ثمیلا امیرابراهیمی زنی که آفتاب می‌گیرد
۴۲۷ مجید اخگر ماهی
۴۴۴ محمد قائد فلوت‌نواز
۵۰۲ علیرضا رضایی کشتی‌گیران
۵۰۵ باوند بهپور  بندباز
۵۰۸ باوند بهپور مقبره‌ی رضاشاه
۵۱۵ زهرا جعفرپور کشاورز
۵۱۶ زهرا جعفرپور لات
۵۱۷ زهرا جعفرپور جنگجو
۵۲۰ باوند بهپور فیگور
۵۲۱ باوند بهپور جعبه
۵۲۳ باوند بهپور کلاهخود
 ۵۲۶ باوند بهپور کشتی‌گیران
 ۵۲۸ باوند بهپور کشتی‌گیران
۵۴۲ باوند بهپور سوفی فن اسنبک
۵۴۳ باوند بهپور مادری
۵۴۷ باوند بهپور مارینو مارینی
۵۴۹ باوند بهپور فیگوری که لباس‌اش را بیرون می‌آورد
۵۵۰ باوند بهپور فرارسیدن بهار
۵۵۱ باوند بهپور عزادار
۵۵۸ باوند بهپور بندباز

• اسناد
» نامه‌ها

۴۴۵ متن و تصویر نامه‌ به احمدرضا احمدی ۱
۴۶۶ متن و تصویر نامه به احمدرضا احمدی ۲
۵۴۸ باوند بهپور نامه به ماهور احمدی
۵۸۶ متن و تصویر نامه‌های محصص به سهراب سپهری

» ویدئوها

۵۳۰ باوند بهپور/حسین حسینی چشم‌های محصص
۵۲۹ باوند بهپور/حسین حسینی نقاشی کردن محصص

» مقدمه‌‌ها

 ۴۸۶ زهرا جعفرپور مقدمه‌ی «صندلی‌ها»
۴۹۳ مرجان تاج‌الدینی مقدمه‌ی «ویکنت شقه‌شده»
۵۳۳ جوزپه سلواجی/مرجان تاج‌الدینی مقدمه‌ی کتاب اول محصص
 ۵۳۴ باوند بهپور مقدمه‌های کتاب‌های بهمن محصص

» مصاحبه با محصص

۵۸۳ مصاحبه با مجله‌ی «تلاش» (آذر ۱۳۴۷) باید پوسیدگی را از بین برد
۶۰۶ مصاحبه با مجله‌ی «آرش» (آبان ۱۳۴۳) گفت‌‌وشنودی با بهمن محصص نقاش
 ۶۰۳ مصاحبه در منزل احمدرضا احمدی (شهریور ۱۳۷۳) مصاحبه با بهمن محصص

» مصاحبه‌ با دیگران

۴۶۸ آیدین آغداشلو
۵۳۱ عباس مشهدی‌زاده
۶۰۹ جواد مجابی

» درباره‌ی محصص

۵۳۵ جواد مجابی بررسی آثار
۵۹۹ جلال‌ آل‌احمد به محصص و برای دیوار
۵۷۶ احمدرضا احمدی دریایی بی‌انتهاست که پایان ندارد
۶۰۵ جودت و پاکباز نقد نمایشگاه محصص

» گزین‌گویه‌ها

 ۶۰۸ از کتاب دوم محصص جملات قصار بهمن محصص

همه‌ی پست‌ها را این‌جا در کنار هم ببینید.